Η έκθεση Στερν

16 12 2007

Η έκθεση Στερν ή η νεοφιλελεύθερη στρατηγική απέναντι στη κλιματική αλλαγή

Ποιος θα πληρώσει «την χωρίς προηγούμενο αποτυχία της αγοράς»;

του Daniel Tanuro

Η έκθεση Στερν για τις οικονομικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής αποτελεί ένα μείζον πολιτικό γεγονός. Για πρώτη φορά, μια ομάδα οικονομολόγων κατά παραγγελία μιας κυβέρνησης παίρνει στα σοβαρά τις προειδοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας και αποπειράται να δώσει μια συνολική απάντηση, που εγγράφεται σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική. Το εγχείρημα είναι εντυπωσιακό. Αλλά προσοχή: ενώ η κλιματική αλλαγή ορίζεται ευθύς εξ αρχής ως «η μεγαλύτερη και ευρύτερη αποτυχία της αγοράς που έχουμε δει μέχρι σήμερα», οι λύσεις που προτείνονται από τον Σερ Νίκολας Στερν και την ομάδα του συνοψίζονται σε μια συνταγή: περισσότερη αγορά, περισσότερη ανάπτυξη, περισσότερη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση…Ψάξτε το λάθος…Και κάνετε την ερώτηση: ποιος θα πληρώσει το λογαριασμό;


Σε αντίθεση με άλλες οικονομικές μελέτες, η έκθεση Στερν δεν αμφισβητεί τις αναλύσεις των ειδικών του κλίματος. Αντίθετα, τις υιοθετεί: «Η κλιματική αλλαγή είναι μια σοβαρή και επείγουσα υπόθεση(…) Ακόμα και αν η ετήσια ροή των εκπομπών δεν αυξανόταν, το απόθεμα αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα θα έφτανε το 2050 το διπλάσιο των προβιομηχανικών επιπέδων -550 ppmv CO2eq- και θα συνέχιζε να αυξάνεται. Όμως, αυτή η ροή επιταχύνεται(…). Θα μπορούσε να φτάσουμε στο επίπεδο των 550 ppmv CO2eq ήδη από το 2035. Σ’αυτό το επίπεδο, υπάρχουν τουλάχιστον 77% πιθανότητες -και ίσως 99%, ανάλογα με τα μοντέλα- για να ξεπεράσει τους 2ο C η μέση αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Αν δεν γίνει τίποτα, το απόθεμα των αερίων του θερμοκηπίου θα μπορούσε να τριπλασιαστεί μέχρι το τέλος του αιώνα, με ρίσκο τουλάχιστον 50% να ξεπεράσει η αύξηση τους 5ο C τις επόμενες δεκαετίες». Η έκθεση περιγράφει τις συνέπειες: έλλειψη νερού για το ένα έκτο της ανθρωπότητας, μείωση των αγροτικών αποδόσεων, 200 εκατομμύρια πρόσφυγες ως αποτέλεσμα της ανόδου της επιφάνειας των ωκεανών, εξαφάνιση του 15%-40% των ειδών, κλπ…
Ο ηθικός υπολογισμός των κοστών

Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι καινούργιο. Η έκθεση απλώς παρουσιάζει τα ήδη γνωστά επιστημονικά δεδομένα. Αλλά ο Νίκολας Στερν είναι επικεφαλής της Οικονομικής Υπηρεσίας της βρετανικής κυβέρνησης, και πρώην Chief Economist της Παγκόσμιας Τράπεζας. Υιοθετώντας τις εκτιμήσεις των κλιματολόγων, αυτός ο παγκόσμιας φήμης οικονομολόγος κάνει να το βουλώσουν οι εναπομείναντες αρνητές των κλιματικών αλλαγών. «Η συζήτηση από εδώ και πέρα δεν αφορά αυτό» τους λέει κατ’ουσίαν. Τι αφορά λοιπόν η συζήτηση; Ο Στερν απαντάει με μιαν ανάλυση σε τρία επίπεδα: 1) οικονομικό κόστος της αδράνειας (σενάριο «business as usual»). 2) κόστος της σωτηρίας του κλίματος. 3) σύγκριση αυτών των κοστών. Εργαλεία και μηχανισμοί που επιτρέπουν το μέγιστο περιορισμό τους, εν όψει της μετά το Κιότο εποχής.

Σύμφωνα με τον Στερν, από σήμερα μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα, το κόστος του σεναρίου «business as usual» θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε μια μείωση κατά 20% της μέσης κατά κεφαλή κατανάλωσης. Αυτή η εκτίμηση είναι μεγαλύτερη από άλλες, που είχαν προταθεί προηγουμένως. Τέσσερις αιτίες εξηγούν αυτή τη διαφορά:

1. Η έκθεση περιλαμβάνει όχι μόνο τα καθαυτά οικονομικά κόστη (που εκτιμώνται σε μείωση κατά 5% του ΑΕΠ/κατά άτομο) αλλά και την οικονομική εκτίμηση των συνεπειών πάνω στην υγεία (π.χ. νεκροί από τη γεωγραφική επέκταση της ελονοσίας) καθώς και στο περιβάλλον.
2. Λαμβάνονται υπόψη οι δυνατές συνέπειες του γεγονότος ότι η υπερθέρμανση θα μπορούσε να επιταχύνει την υπερθέρμανση (π.χ. αν το λιώσιμο του περιπαγετωνικού περμαφρόστ απελευθέρωνε ξαφνικά μεγάλες ποσότητες μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου).
3. Το ποσοστό επικαιροποίησης που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των ζημιών της υπερθέρμανσης είναι περίπου δυο φορές χαμηλότερο από εκείνο στο οποίο προσφεύγουν γενικά οι οικονομολόγοι (για να συγκεκριμενοποιήσει την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών, η έκθεση αποδίδει λοιπόν στις μελλοντικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής ένα κόστος υψηλότερο από ό,τι άλλες ανάλογες μελέτες)
4. Τέλος, ο Στερν και οι συνεργάτες του προσέφυγαν στην ηθική για να διορθώσουν το γεγονός ότι, από μια στενά λογιστική σκοπιά, οι ζημιές στις χώρες του Νότου δεν κοστίζουν ακριβά (υπολογίζονται στη βάση της «διαθεσιμότητας των θυμάτων να πληρώσουν» για να αποφύγουν να υποστούν τις συνέπειες, και αυτή η διαθεσιμότητα κυμαίνεται φυσικά ανάλογα με το εισόδημα)…

Πρόχειρη παρατήρηση: όλοι αυτοί οι ακροβατισμοί για να μπει μια τιμή σε πράγματα που είναι ανεκτίμητα (η ανθρώπινη ζωή και τα φυσικά οικοσυστήματα) και για να μοιάζει αυτή η τιμή συμβατή προς την «ηθική» αποδεικνύουν ξεκάθαρα ότι ο νόμος της αξίας είναι όλο και λιγότερο κατάλληλος ως μέτρο του κοινωνικού πλούτου. Όμως, για να πειστούν οι καπιταλιστές που παίρνουν τις αποφάσεις, δεν αρκεί να επαναλαμβάνεις ότι απειλείται η ύπαρξη εκατοντάδων εκατομμυρίων φτωχών ανθρώπων: πρέπει να πεις πόσο θα κοστίσει αυτό καθώς και να υπολογίσεις σε δολάρια τις συνέπειες στη Γουώλ Στρητ…

«Να αποφύγουμε να κάνουμε πάρα πολλά και υπερβολικά γρήγορα»;

Το κόστος της σωτηρίας, από τη μεριά του, εξαρτάται από το επίπεδο που θα επιλεγεί για να σταθεροποιηθεί η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου: Όσο περισσότερο και όσο πιο γρήγορα θα μειώσουμε τις εκπομπές, τόσο περισσότερες πιθανότητες θα έχουμε για να σώσουμε το κλίμα…αλλά και τόσο περισσότερο αυτό θα κοστίσει. Όλο και πιο πολλοί επιστήμονες τάσσονται υπέρ της σταθεροποίησης στα 450 ppmv, πράγμα που συνεπάγεται ότι αφού οι εκπομπές θα φτάσουν στην κορυφή τους σε δέκα χρόνια, μετά θα μειώνονται ετησίως κατά 5%, ώστε να έχουμε το 2050 μείωση κατά 75% έναντι του 1990. Η έκθεση επιλέγει μια σταθεροποίηση στα 550 ppmv (κορύφωση σε 20 χρόνια, κατόπιν μείωση 1%-3% ετησίως). Η διακύβευση είναι τρομακτικά σημαντική. Σύμφωνα με τα μοντέλα, η αύξηση της θερμοκρασίας θα κυμαινόταν μεταξύ +1ο C και +3,8ο C για 450 ppmv, και μεταξύ +1,4ο C και 4,6ο C για 550 ppmv. Παρόλο που η μείωση στα 450 ppmv παρουσιάζει μεγάλες αντικειμενικές δυσκολίες – πρέπει να δράσουμε πολύ γρήγορα και πολύ δραστικά- η έκθεση την αποκλείει κυρίως για λόγους κόστους: η σταθεροποίηση στα 550 ppmv είναι πιο συμφέρουσα επειδή δεν θα κοστίσει παρά 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ, δηλαδή τρεις φορές λιγότερο. Απέναντι στο 20% που θα κόστιζε το σενάριο «business as usual», θα αναφωνούσαμε «ποια η σημασία» μια και θα διακυβεύονταν τόσες ανθρώπινες ζωές; Όμως ξαφνικά η «ηθική» εξαφανίζεται: «Το δίδαγμα εδώ είναι να αποφύγουμε να κάνουμε πάρα πολλά και υπερβολικά γρήγορα (…). Για παράδειγμα, παραμένει η μεγάλη αβεβαιότητα όσον αφορά τα κόστη των πολύ σημαντικών μειώσεων. Το να φτάσουμε τις μειώσεις εκπομπών μέχρι το 60% ή το 80% ή και ακόμα περισσότερο θα απαιτήσει να γίνουν πρόοδοι στη μείωση των εκπομπών των βιομηχανικών διαδικασιών, της αεροπορίας, και ενός κάποιου αριθμού τομέων όπου προς το παρόν είναι δύσκολο να προχωρήσουμε σε αποτελεσματικές προσεγγίσεις με όρους κόστους». Με άλλα λόγια: κάτω τα χέρια από τα κέρδη και τη λογική της συσσώρευσης!

Ένα τοις εκατό του παγκόσμιου ΑΕΠ ισοδυναμεί με 350-400 δισεκατομμύρια δολάρια. Αν δεχτούμε έστω και για μια στιγμή να πάρουμε σαν βάση την εκτίμηση της έκθεσης (που, υπενθυμίζουμε, διαστρέφεται από το νόμο της αξίας), το κόστος της σταθεροποίησης στα 450 ppmv θα απαιτούσε λοιπόν 1050 μέχρι 1200 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Αυτό το ποσό θα καλυπτόταν και με το παραπάνω από ένα συνδυασμό περικοπών των αμυντικών προϋπολογισμών (1037 δισεκατομμύρια δολάρια το 2004, εκ των οποίων το 47% είναι των ΗΠΑ) και της διαφήμισης (2% του ΑΕΠ στη Γαλλία το 2003) για να μην μιλήσουμε για την τρομακτική πετρελαϊκή πρόσοδο (πάνω από 5000 δισεκατομμύρια Ευρώ το χρόνο). Όμως, αυτά τα μέσα δεν εμφανίζονται στη πανοπλία του κ. Στερν. Πέρα από την αποκατάσταση της πυρηνικής ενέργειας -που αναγορεύεται σε καθαρή τεχνολογία- το οπλοστάσιό του δεν περιλαμβάνει παρά μόνο νεοφιλελεύθερα εργαλεία: Μια μοναδική παγκόσμια τιμή για τον άνθρακα. Ένα φόρο επί του άνθρακα («που σε τελική ανάλυση πληρώνουν οι καταναλωτές» και που αντισταθμίζεται από μειώσεις των υποχρεώσεων των επιχειρήσεων). Πλήρη ευελιξία στην επιλογή του τόπου, της στιγμής και του μέσου για τη μείωση των εκπομπών, παντού στο κόσμο, με το χαμηλότερο κόστος. Βάθεμα και διεύρυνση της ανταλλαγής των δικαιωμάτων εκπομπών. Επιβολή από την Παγκόσμια Οργάνωση Εμπορίου της απόλυτης ελευθερίας στη διακίνηση προϊόντων και υπηρεσιών χαμηλού άνθρακα. Αυξημένη χρηματοδότηση της έρευνας από το δημόσιο τομέα, στην υπηρεσία των επιχειρήσεων. Μπόνους και διάφορα άλλα αναπτυξιακά κίνητρα στην αγορά των ανανεώσιμων ενεργειών, κλπ… Αυτή η καθαρά νεοφιλελεύθερη προσέγγιση σημαίνει συγκεκριμένα τρία πράγματα:

1. Από τώρα έως το 2050 και πέρα από αυτό, μια πολύ ουσιαστική μείωση των μειώσεων των εκπομπών θα γίνει στις χώρες του Νότου. Είτε σταματώντας την αποψίλωση των δασών (πράγμα φυσικά ευκταίο) είτε με τη μορφή «καθαρών» επενδύσεων που προσφέρουν στις πολυεθνικές μια αγορά υπολογιζόμενη σε 40 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
2. Ενώ θα επωφελούνται από αυτό το μάνα εξ ουρανού, τα μεγάλα συγκροτήματα της ενέργειας, του αυτοκινήτου, της πετροχημείας, κλπ. στο Βορρά θα έχουν το χρόνο να αποσβέσουν τις εγκαταστάσεις τους και να αναπροσανατολιστούν προς τις νέες τεχνολογίες (που θα δημιουργηθούν χάρη στο διπλασιασμό των δημόσιων προϋπολογισμών για την έρευνα) χωρίς να πληρώσουν ούτε μια δεκάρα για τη καταστροφή που θα έχουν προκαλέσει.
3. Ο λογαριασμός θα πληρωθεί από τους εργαζομένους, τους αγρότες και τους φτωχούς ολάκερου του κόσμου, μέσω του φόρου πάνω στο CO2 (10 δολάρια ανά τόνο CO2m;), των δημόσιων επιδοτήσεων στον ιδιωτικό τομέα και της ενσωμάτωσης της τιμής του άνθρακα στη τιμή των καταναλωτικών αγαθών.

Ένα φιλόδοξο και επικίνδυνο πολιτικό σχέδιο

Το έχουμε γράψει πολλές φορές ότι το Κιότο θα διαδεχθεί ένας συμβιβασμός ΗΠΑ-ΕΕ, ότι ο Μπλέρ φιλοδοξεί να είναι ο αρχιτέκτονάς του, ότι αυτός ο συμβιβασμός θα είναι ακόμα πιο νεοφιλελεύθερος από το Κιότο και ότι θα γίνει στη πλάτη του Τρίτου κόσμου, των εργαζομένων και γενικότερα των μη προνομιούχων. Η συνάντηση κορυφής του G8 στο Gleneagles είχε ξεκινήσει αυτή τη διαδικασία. Η έκθεση Στερν επιβεβαιώνει αυτή την ανάλυση. Ειδικά δυο σημεία αξίζουν να τονιστούν:

1. Ενώ τυπικά διατηρεί την έννοια που είχε υιοθετηθεί στο Ρίο (1992) για μια «κοινή αλλά διαφοροποιημένη ευθύνη» των χωρών του Βορρά και του Νότου στο κλιματικό ζήτημα, η έκθεση ακρωτηριάζει αυτή την έννοια από μεγάλο μέρος της πρακτικής υποχρεωτικής εμβέλειάς της. Πράγματι, χάρη στην απελευθερωμένη παγκόσμια αγορά του άνθρακα, οι καθαρές επενδύσεις ή το φύτεμα δέντρων στον Τρίτο κόσμο θα επέτρεπε στις επιχειρήσεις και στις χώρες του Βορρά να πραγματοποιήσουν πάνω από το 50% της προσπάθειάς τους για μείωση των εκπομπών στις χώρες του Νότου.
2. Πέρα από το συγκεκριμένο οικονομικό μοντάρισμα, μια προσεκτική ανάγνωση της έκθεσης αναδεικνύει καθαρά τη βούληση να χρησιμοποιήσει το δικαιολογημένο φόβο των κλιματικών καταστροφών για να νομιμοποιήσει τη νεοφιλελεύθερη πολιτική. Η έκθεση Στερν, και αυτό πρέπει να υπογραμμιστεί, δεν αρκείται να υιοθετήσει επιστημονικές διαπιστώσεις και να κάνει οικονομικές εκτιμήσεις: είναι ένα κείμενο εξόχως πολιτικό. Όσο προχωράει η ανάγνωσή του τόσο αναδύεται όλο και πιο ξεκάθαρα ένα φιλόδοξο στρατηγικό σχέδιο: επικαλείται την επιστήμη και την ηθική για να χειραγωγήσει τη κοινή γνώμη στην υπηρεσία στόχων που απέχουν πάρα πολύ από το να είναι αποκλειστικά κλιματικοί.

Τα ενθουσιώδη σχόλια που προκάλεσε αυτή η έκθεση από μέρους πολλών περιβαλλοντικών ΜΚΟ (η WWF π.χ. ζητάει «μια ενισχυμένη αγορά άνθρακα») δημιουργούν κατά συνέπεια πρόβλημα. Σίγουρα, το πρόβλημα είναι επείγον. Όμως, είναι ο ίδιος ο Στερν που το λεει: η κλιματική αλλαγή αποτελεί «τη μεγαλύτερη και ευρύτερη αποτυχία της αγοράς». ΄Η θα κάνουμε να το πληρώσει η αγορά, ή «η αγορά» θα κάνει να το πληρώσουν οι εκμεταλλευμένοι και καταπιεσμένοι του κόσμου που κινδυνεύουν έτσι να γνωρίσουν τη μεγαλύτερη και ευρύτερη ήττα τους. Μια αριστερή στρατηγική απέναντι στη κλιματική αλλαγή είναι και επείγουσα και αναγκαία!

Advertisements

Ενέργειες

Πληροφορίες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s




Αρέσει σε %d bloggers: